Kolory na radarze pomagają szybko ocenić, gdzie pada słabo, gdzie opad jest mocniejszy, a gdzie sytuacja może być burzowa. Trzeba jednak pamiętać, że radar jest podglądem, a nie idealną prognozą dla konkretnej ulicy.
Im mocniejszy kolor na mapie, tym intensywniejszy może być opad. Słabsze kolory zwykle oznaczają lekki deszcz, mżawkę albo słabszy śnieg. Mocniejsze kolory mogą oznaczać ulewę, śnieżycę albo opad związany z burzą.
Nie warto jednak patrzeć tylko na kolor w jednym miejscu. Ważny jest też rozmiar strefy opadów i kierunek jej ruchu.
Różne mapy mogą używać innych skal kolorów. Na jednej stronie żółty kolor może oznaczać umiarkowany opad, a na innej już mocniejszy. Dlatego zawsze patrz na legendę mapy, jeżeli jest dostępna.
W MeteoLive najważniejsze jest praktyczne podejście: sprawdź, czy opad idzie w Twoją stronę i czy jego intensywność rośnie.
Kolor to tylko pierwszy sygnał. Zwróć uwagę, czy strefa opadów powiększa się, czy zanika i w którą stronę się przesuwa. Animacja mapy jest zwykle bardziej pomocna niż pojedynczy obraz.
Przy mocnych kolorach warto dodatkowo sprawdzić radar burz i mapę wiatru. Jeżeli pojawiają się wyładowania albo silne porywy, sytuacja może być groźniejsza niż zwykły deszcz.
Nie zakładaj, że kolor na radarze dokładnie powie, ile deszczu spadnie na Twojej ulicy. Opady są zmienne, a radar może mieć opóźnienie lub ograniczenia.
Przy trudnej pogodzie sprawdzaj oficjalne ostrzeżenia IMGW-PIB. MeteoLive nie jest oficjalnym serwisem ostrzeżeń.
Nie zawsze. Może oznaczać bardzo intensywny opad, ale burzę najlepiej potwierdzać mapą wyładowań i oficjalnymi ostrzeżeniami.
Nie. Słaby opad może się nasilić, a lokalnie pogoda może zmienić się szybko. Warto sprawdzić animację mapy.
Czasem opad nie dochodzi do ziemi albo mapa ma opóźnienie. Możliwe są też lokalne różnice w pogodzie.
Interpretacja kolorów na radarze opadów wymaga zrozumienia podstawowych praw fizyki rządzących teledetekcją aktywnej. Radar pogodowy wysyła kierunkową wiązkę mikrofalową, która po napotkaniu hydrometeorów (kropel deszczu, gradu, płatków śniegu) ulega rozproszeniu wstecznemu. Moc powracającego echa jest przeliczana na współczynnik reflektywności meteorologicznej (\(Z\)), wyrażany w skali logarytmicznej jako \(dBZ\) (decybele reflektywności):
Gdzie \(Z_0 = 1 \text{ mm}^6/\text{m}^3\) oznacza reflektywność odniesienia. Zależność ta sprawia, że każdy przyrost o 10 dBZ oznacza dziesięciokrotny wzrost natężenia odbitego sygnału. Skala kolorów jest skalibrowana w taki sposób, aby odzwierciedlać ten wykładniczy wzrost gęstości wody w chmurze.
Aby ułatwić użytkownikom szybką ocenę sytuacji pogodowej, dane radarowe są prezentowane w postaci mapy barwnej. Poniżej znajduje się szczegółowy opis interpretacyjny poszczególnych zakresów:
Warto pamiętać, że radar meteorologiczny ma swoje fizyczne ograniczenia. Najważniejszym z nich jest tłumienie wiązki (attenuation). Gdy sygnał przechodzi przez strefę skrajnie silnej ulewy lub gradu, ulega znacznemu osłabieniu. W rezultacie chmury znajdujące się bezpośrednio za tą ulewą mogą wydawać się na radarze znacznie słabsze niż są w rzeczywistości. Ponadto w pobliżu farm wiatrowych, gór lub wysokich budynków powstają stałe echa (ground clutter), które algorytmy filtrujące starają się usuwać, lecz czasami mogą one pojawiać się na mapie jako nieruchome plamy.
Badania zjawisk atmosferycznych w naszym kraju mają niezwykle bogatą historię, która bezpośrednio wpłynęła na to, jak dzisiaj możemy analizować dane prezentowane w artykule: Co oznaczają kolory na radarze pogodowym?. Początki zorganizowanych obserwacji pogodowych na ziemiach polskich sięgają już połowy XVII wieku. To właśnie wtedy, w 1655 roku, z inicjatywy królowej Ludwiki Marii Gonzagi, w Warszawie rozpoczęto codzienne, systematyczne zapisy temperatury, ciśnienia i kierunku wiatru przy użyciu pierwszych sprowadzonych z Włoch barometrów i termometrów rtęciowych. Był to jeden z pierwszych takich punktów pomiarowych w całej Europie, co stawia polską myśl meteorologiczną w awangardzie nauk synoptycznych.
W okresie zaborów badania były kontynuowane przez wybitnych uczonych w ośrodkach uniwersyteckich w Wilnie, Krakowie i we Lwowie. Jednak prawdziwym kamieniem milowym było odzyskanie niepodległości w 1918 roku i powołanie do życia w 1919 roku Państwowego Instytutu Meteorologicznego (PIM). Instytut ten postawił sobie za cel ujednolicenie sieci stacji synoptycznych w całym kraju oraz stworzenie nowoczesnego systemu ostrzegania dla rolnictwa, żeglugi i rozwijającego się lotnictwa. W latach 30. XX wieku PIM był już uznanym w świecie ośrodkiem badawczym, który jako jeden z pierwszych wdrożył regularne pomiary aerologiczne (sondaże pionowe atmosfery za pomocą balonów z radiosondami).
Po II wojnie światowej, w 1972 roku, nastąpiło połączenie Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego z Instytutem Gospodarki Wodnej, w wyniku czego powstał dzisiejszy Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej — Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB). Współczesny IMGW zarządza zaawansowaną siecią pomiarowo-obserwacyjną, w skład której wchodzi ponad 60 stacji synoptycznych, kilkaset stacji klimatologicznych i opadowych, a także sieć radarów meteorologicznych POLRAD oraz system detekcji wyładowań atmosferycznych PERUN.
Rozwój ten ma bezpośrednie przełożenie na przydatność informacji zawartych w naszym poradniku. Bez setek lat doświadczeń w kalibracji instrumentów pomiarowych, badania fizyki chmur oraz analizy matematycznej przepływów mas powietrza, dzisiejsze aplikacje i serwisy takie jak MeteoLive nie byłyby w stanie dostarczyć tak precyzyjnych i aktualizowanych na bieżąco danych. Interpretacja wskaźników takich jak kierunek wiatru, stopnie alertów IMGW czy też obrazy z radarów dopplerowskich opiera się bezpośrednio na dziedzictwie pokoleń polskich i światowych klimatologów, którzy przekształcili meteorologię z nauki opisowej w ścisłą dyscyplinę fizyko-matematyczną.
Kolor fioletowy (oraz biały) oznacza ekstremalne natężenie opadów, przekraczające zazwyczaj 55 dBZ. W okresie letnim prawie zawsze zwiastuje to opad gradu o znacznej średnicy oraz gwałtowne zjawiska burzowe.
Zakłócenia (tzw. ground clutter) zazwyczaj nie poruszają się w spójnym kierunku, pojawiają się punktowo i znikają w kolejnych klatkach animacji. Rzeczywisty deszcz tworzy spójne strefy przemieszczające się zgodnie z kierunkiem wiatru.
W Polsce działa sieć POLRAD składająca się z 10 nowoczesnych radarów dopplerowskich (np. w Legionowie, Poznaniu, Gdańsku). Skanują one niebo co 10 minut w promieniu do 250 km.