Mapa wiatru pomaga sprawdzić kierunek, siłę i możliwe porywy. Jest przydatna przed burzami, wichurami, podróżą, pracą na zewnątrz oraz wtedy, gdy prognoza zapowiada gwałtowną zmianę pogody.
Najważniejsze są kierunek przemieszczania powietrza, średnia prędkość wiatru i porywy. Porywy mogą być dużo silniejsze niż wiatr średni, dlatego przy trudnej pogodzie nie wystarczy sprawdzić tylko jednej liczby.
W praktyce warto obserwować, czy silniejszy wiatr przesuwa się w stronę Twojego regionu. Przy burzach mapa wiatru pomaga też ocenić, w którym kierunku mogą przemieszczać się strefy opadów.
Najbardziej przydaje się przy ostrzeżeniach przed wichurami, burzami, załamaniem pogody i silnymi porywami. Jest ważna także dla kierowców, rowerzystów, osób pracujących na zewnątrz i wszystkich, którzy planują aktywność poza domem.
Mapa wiatru nie zastępuje ostrzeżeń pogodowych. Jeżeli prognozowane są silne porywy, warto sprawdzić też oficjalne komunikaty oraz radar opadów.
Wiatr pomaga ocenić, w którą stronę mogą przesuwać się chmury, opady i komórki burzowe. Jeżeli radar opadów pokazuje intensywną strefę deszczu, a mapa wiatru wskazuje ruch w Twoim kierunku, warto obserwować sytuację częściej.
Przy burzach porywy wiatru mogą pojawić się nagle i być silniejsze niż wynikałoby z samej średniej prędkości wiatru. Dlatego przy aktywnych burzach zawsze sprawdź też radar burz.
Przy silnym wietrze trzeba uważać na łamiące się gałęzie, spadające przedmioty, utrudnienia na drogach i przerwy w dostawie prądu. Szczególnie groźne są nagłe porywy podczas burz.
Jeżeli widzisz ostrzeżenie przed wichurą, zabezpiecz rzeczy na balkonie i w ogrodzie, unikaj parkowania pod drzewami i sprawdzaj oficjalne komunikaty.
Wiatr to poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi, wywołany nierównomiernym nagrzewaniem się atmosfery przez Słońce, co prowadzi do powstawania różnic ciśnienia. Podstawowym motorem wiatru jest siła gradientu ciśnienia – powietrze naturalnie dąży do wyrównania gęstości, przemieszczając się z obszarów o wysokim ciśnieniu (wyżów barometrycznych) do stref o niskim ciśnieniu (niżów barometrycznych). Im większa różnica ciśnienia na danej odległości, tym silniejszy wiatr wieje.
Gdyby Ziemia nie obracała się wokół własnej osi, wiatr wiałby w prostej linii od wyżu do niżu. Jednak ruch obrotowy naszej planety generuje siłę bezwładności zwaną siła Coriolisa. Powoduje ona zakrzywienie toru ruchu powietrza – na półkuli północnej wiatr skręca w prawo, a na półkuli południowej w lewo. W rezultacie wokół ośrodków niskiego ciśnienia (cyklonów) na naszej półkuli wiatr kręci się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, a wokół wyżów (antycyklonów) zgodnie z nim. Blisko powierzchni ziemi dodatkowym czynnikiem jest tarcie o grunt, które zwalnia wiatr i powoduje, że kieruje się on lekko ukośnie w stronę niżu.
W meteorologii oraz żeglarstwie do oceny siły wiatru na podstawie obserwacji jego skutków na otoczenie stosuje się stworzoną w XIX wieku Skalę Beauforta. Jest to skala 12-stopniowa, gdzie stopień 0 oznacza całkowitą ciszę, a stopień 12 to niszczycielski huragan. Poniższa tabela przedstawia szczegółową klasyfikację wiatru wraz z przeliczeniem na km/h oraz m/s:
| Stopień B | Nazwa wiatru | Prędkość (km/h) | Prędkość (m/s) | Skutki na lądzie |
|---|---|---|---|---|
| 0 - 1 | Cisza / Powiew | < 5 km/h | < 1.5 m/s | Dym wznosi się pionowo, liście nie drżą. Delikatny ruch powietrza wyczuwalny na twarzy. |
| 2 - 3 | Słaby / Łagodny wiatr | 6 - 19 km/h | 1.6 - 5.4 m/s | Liście szeleszczą, wiatrowskazy poruszają się. Liście i małe gałązki stale się kołyszą. |
| 4 - 5 | Umiarkowany / Dość silny | 20 - 38 km/h | 5.5 - 10.7 m/s | Wiatr podnosi kurz i luźne papiery. Gałęzie drzew poruszają się, małe drzewa liściaste kołyszą się. |
| 6 - 7 | Silny / Bardzo silny | 39 - 61 km/h | 10.8 - 17.1 m/s | Trudności w używaniu parasoli. Słychać szum wiatru w koronach drzew, kołyszą się duże gałęzie. |
| 8 - 9 | Wicher / Silny wicher | 62 - 88 km/h | 17.2 - 24.4 m/s | Łamią się gałęzie drzew, chodzenie pod wiatr jest bardzo utrudnione. Drobne uszkodzenia dachów. |
| 10 - 11 | Sztorm / Gwałtowny sztorm | 89 - 117 km/h | 24.5 - 32.6 m/s | Rzadko spotykany na lądzie. Drzewa są wyrywane z korzeniami, poważne uszkodzenia budynków. |
| 12 | Huragan | > 117 km/h | > 32.7 m/s | Niszczycielskie skutki. Katastrofalne szkody w infrastrukturze, lasach i budynkach. |
Radary i mapy wiatru (np. Windy) prezentują przepływ powietrza za pomocą płynnych, animowanych linii, zwanych liniami prądu (streamlines). Pozwala to na intuicyjną ocenę dynamiki atmosfery. Aby poprawnie odczytać te animacje, należy zwrócić uwagę na dwa główne czynniki:
Po pierwsze, prędkość ruchu linii: Im szybciej przesuwają się jasne linie na mapie, tym silniejszy wiatr wieje na danym obszarze. Po drugie, gęstość linii: Obszary, w których linie gromadzą się blisko siebie i łączą w zwarte prądy, oznaczają strefy silnego gradientu ciśnienia (czyli silnego wiatru). Kolor tła mapy (od błękitu przez zieleń, żółć aż po czerwień i fiolet) dodatkowo ułatwia szybkie zlokalizowanie stref o najwyższej prędkości wiatru oraz porywów.
Szczególnie widowiskowe i ważne są wirujące struktury: Kołowe zawirowania linii prądu wskazują na ośrodki niżowe (gdzie linie zbiegają się do środka przeciwnie do ruchu wskazówek zegara) oraz wyżowe (rozchodzące się na zewnątrz). Obserwując te cyrkulacje, możemy łatwo zrozumieć kierunek napływu mas powietrza nad Polskę – na przykład napływ chłodnego powietrza z północy lub gorącego, zwrotnikowego z południa.
Średnia prędkość wiatru jest mierzona jako średnia wartość z okresu 10 minut. Porywy wiatru to krótkotrwałe (trwające zazwyczaj od kilku do kilkunastu sekund) wzrosty prędkości wiatru, które mogą przekraczać wiatr średni nawet dwu- lub trzykrotnie i to one stanowią największe zagrożenie.
Ruchome linie prądu pokazują kierunek przepływu mas powietrza. Gęstość linii oraz prędkość ich animacji odpowiadają sile wiatru – im szybciej i gęściej poruszają się linie, tym silniejszy wiatr wieje w danym regionie.
Główną przyczyną wiatru jest różnica ciśnienia atmosferycznego między dwoma obszarami (gradient ciśnienia). Powietrze naturalnie przemieszcza się z obszaru wysokiego ciśnienia (wyżu) do obszaru niskiego ciśnienia (niżu). Ruch ten jest dodatkowo modyfikowany przez siłę Coriolisa wynikającą z ruchu obrotowego Ziemi.
Silny wiatr może łamać i wyrywać drzewa z korzeniami, zrywać linie energetyczne (powodując braki prądu), uszkadzać dachy budynków oraz stwarzać śmiertelne zagrożenie dla pieszych i kierowców poprzez niesione wiatrem przedmioty.
W Polsce ostrzeżenie 1. stopnia wydawane jest przy porywach 70-90 km/h, 2. stopnia przy porywach 90-115 km/h, a najwyższy 3. stopień ostrzeżenia obowiązuje przy porywach przekraczających 115 km/h.
Szkwał to nagły, gwałtowny wzrost prędkości wiatru (nawet do ponad 100 km/h) połączony z nagłą zmianą jego kierunku, trwający zazwyczaj kilka minut. Powstaje najczęściej pod chmurami burzowymi (Cumulonimbus) w wyniku opadania zimnego powietrza z wnętrza chmury (tzw. prąd zstępujący lub downburst).
Aby przeliczyć metry na sekundę (m/s) na kilometry na godzinę (km/h), należy pomnożyć wartość przez 3.6. Na przykład: 10 m/s * 3.6 = 36 km/h. Aby przeliczyć odwrotnie, należy podzielić przez 3.6.