Prognoza i radar pogodowy odpowiadają na inne pytania. Prognoza mówi, co może się wydarzyć, a radar pomaga zobaczyć, co dzieje się teraz lub działo się przed chwilą.
Prognoza pomaga zaplanować dzień, podróż albo weekend. Pokazuje przewidywaną temperaturę, wiatr, opady i ogólny typ pogody w kolejnych godzinach lub dniach.
Prognoza jest przewidywaniem. Im dalszy termin, tym większa niepewność. Dlatego przed ważnym wyjściem warto sprawdzić ją ponownie.
Radar pokazuje aktualne lub bardzo świeże położenie opadów. Dzięki temu możesz sprawdzić, czy deszcz jest już blisko, czy przesuwa się w Twoją stronę i czy opad słabnie albo rośnie.
Radar jest szczególnie przydatny przy przelotnych opadach, burzach i dynamicznej pogodzie.
Prognozę sprawdzaj, gdy planujesz dzień z wyprzedzeniem. Radar sprawdzaj wtedy, gdy chcesz wiedzieć, co dzieje się teraz i czy za chwilę może zacząć padać.
Najlepiej używać obu źródeł razem. Prognoza daje ogólny plan, a radar pomaga poprawić decyzję tuż przed wyjściem.
Najczęstszy błąd to traktowanie jednej prognozy lub jednej mapy jako stuprocentowej pewności. Pogoda jest zmienna, szczególnie przy burzach i lokalnych opadach.
Przy trudnych warunkach zawsze sprawdzaj oficjalne ostrzeżenia. MeteoLive nie jest oficjalnym serwisem ostrzeżeń.
Radar lepiej pokazuje bieżącą sytuację, ale nie zastępuje prognozy na kolejne godziny i dni. Oba źródła mają inne zastosowanie.
Prognoza pokazuje ryzyko i przewidywany przebieg pogody. Lokalnie opady mogą ominąć daną okolicę albo pojawić się później.
Nie. Radar pokazuje bieżące lub bardzo świeże dane opadowe. Do jutra potrzebna jest prognoza.
Prognozowanie pogody opiera się na rozwiązywaniu układów równań hydrodynamiki i termodynamiki opisujących stan atmosfery. Superkomputery przetwarzają dane z satelitów, balonów meteorologicznych i stacji naziemnych, tworząc trójwymiarową siatkę. Modele numeryczne (np. ECMWF, GFS, ICON) wyliczają przyszły stan atmosfery na kolejne dni. Błąd prognozy rośnie wraz z horyzontem czasowym, co opisuje średni błąd kwadratowy (RMSE):
Gdzie \(P_i\) to wartość prognozowana, a \(O_i\) to wartość rzeczywiście zaobserwowana. Z powodu natury chaotycznej atmosfery (efekt motyla), prognozy na okres powyżej 7-10 dni charakteryzują się bardzo niską sprawdzalnością.
W przeciwieństwie do modeli komputerowych, radary meteorologiczne nie symulują przyszłości. Wysyłają one fizyczne fale radiowe i mierzą odbicie od kropel wody w powietrzu. Dzięki temu wiemy z dokładnością do kilkuset metrów, gdzie w tej chwili pada deszcz i w którą stronę się przemieszcza. Rozdzielczość radaru opadów (np. 250 m) jest znacznie wyższa niż rozdzielczość siatki modeli numerycznych (zazwyczaj od 2 do 13 km).
Aby uzyskać optymalne rezultaty, synoptycy łączą oba narzędzia. Prognoza pozwala zaplanować dzień i określić, czy po południu istnieje ryzyko deszczu. Gdy nadchodzi prognozowana pora, uruchamia się radar opadów i radar burz, aby na bieżąco kontrolować fizyczne przemieszczanie się frontów deszczowych i komórek burzowych nad Twoją miejscowością.
Badania zjawisk atmosferycznych w naszym kraju mają niezwykle bogatą historię, która bezpośrednio wpłynęła na to, jak dzisiaj możemy analizować dane prezentowane w artykule: Czym różni się prognoza od radaru pogodowego?. Początki zorganizowanych obserwacji pogodowych na ziemiach polskich sięgają już połowy XVII wieku. To właśnie wtedy, w 1655 roku, z inicjatywy królowej Ludwiki Marii Gonzagi, w Warszawie rozpoczęto codzienne, systematyczne zapisy temperatury, ciśnienia i kierunku wiatru przy użyciu pierwszych sprowadzonych z Włoch barometrów i termometrów rtęciowych. Był to jeden z pierwszych takich punktów pomiarowych w całej Europie, co stawia polską myśl meteorologiczną w awangardzie nauk synoptycznych.
W okresie zaborów badania były kontynuowane przez wybitnych uczonych w ośrodkach uniwersyteckich w Wilnie, Krakowie i we Lwowie. Jednak prawdziwym kamieniem milowym było odzyskanie niepodległości w 1918 roku i powołanie do życia w 1919 roku Państwowego Instytutu Meteorologicznego (PIM). Instytut ten postawił sobie za cel ujednolicenie sieci stacji synoptycznych w całym kraju oraz stworzenie nowoczesnego systemu ostrzegania dla rolnictwa, żeglugi i rozwijającego się lotnictwa. W latach 30. XX wieku PIM był już uznanym w świecie ośrodkiem badawczym, który jako jeden z pierwszych wdrożył regularne pomiary aerologiczne (sondaże pionowe atmosfery za pomocą balonów z radiosondami).
Po II wojnie światowej, w 1972 roku, nastąpiło połączenie Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego z Instytutem Gospodarki Wodnej, w wyniku czego powstał dzisiejszy Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej — Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB). Współczesny IMGW zarządza zaawansowaną siecią pomiarowo-obserwacyjną, w skład której wchodzi ponad 60 stacji synoptycznych, kilkaset stacji klimatologicznych i opadowych, a także sieć radarów meteorologicznych POLRAD oraz system detekcji wyładowań atmosferycznych PERUN.
Rozwój ten ma bezpośrednie przełożenie na przydatność informacji zawartych w naszym poradniku. Bez setek lat doświadczeń w kalibracji instrumentów pomiarowych, badania fizyki chmur oraz analizy matematycznej przepływów mas powietrza, dzisiejsze aplikacje i serwisy takie jak MeteoLive nie byłyby w stanie dostarczyć tak precyzyjnych i aktualizowanych na bieżąco danych. Interpretacja wskaźników takich jak kierunek wiatru, stopnie alertów IMGW czy też obrazy z radarów dopplerowskich opiera się bezpośrednio na dziedzictwie pokoleń polskich i światowych klimatologów, którzy przekształcili meteorologię z nauki opisowej w ścisłą dyscyplinę fizyko-matematyczną.
Radar jest nieporównywalnie dokładniejszy w określaniu bieżącej lokalizacji i intensywności opadów (pokazuje stan rzeczywisty). Prognoza natomiast jest niezbędna, jeśli planujesz czas z wyprzedzeniem kilkunastu godzin lub dni.
Burze to zjawiska lokalne (konwekcyjne) o średnicy zaledwie kilku kilometrów. Modele numeryczne o siatce np. 9 km mogą nie 'zauważyć' tak małej komórki burzowej na etapie obliczeń.
Dla Polski najwyższą sprawdzalnością cechuje się europejski model ECMWF oraz mezoskalowy model ALARO (używany m.in. przez IMGW).